Vì sao Mỹ đánh thuế theo quốc tịch chứ không theo nơi cư trú

Gần như mọi nước trên thế giới đánh thuế theo nơi cư trú: ai sống ở đâu thì khai thuế ở đó. Hoa Kỳ thuộc nhóm rất nhỏ đánh thuế theo quốc tịch.

Nghĩa là công dân Mỹ có nghĩa vụ khai thuế với cơ quan thuế Hoa Kỳ ngay cả khi họ sống và làm việc hoàn toàn ở nước khác trong nhiều năm.

Đây là hệ quả trực tiếp của trục xuyên suốt trang này

Tư cách công dân đi theo người, không gắn với lãnh thổ.

Nếu quyền đi theo người — quyền quay lại, quyền được bảo hộ, sự ổn định về tư cách — thì nghĩa vụ cũng đi theo cùng logic ấy.

Nhìn theo cách đó, thuế theo quốc tịch không phải một quy tắc lạ mà là mặt còn lại của một tư cách không phụ thuộc nơi ở.

Và nó giải thích vì sao đây là nghĩa vụ duy nhất trong danh sách mà người sống ở nước ngoài vẫn phải thực hiện đầy đủ.

Điều quan trọng nhất: khai không đồng nghĩa với nộp

Đây là điểm bị hiểu sai nhiều nhất và nó cần được nói rõ ngay.

Nghĩa vụ khai là nghĩa vụ nộp tờ khai hằng năm, báo cáo tình hình của mình.

Việc có phải nộp tiền hay không là một câu hỏi khác, và với nhiều người sống ở nước ngoài, câu trả lời là không hoặc rất ít.

Lý do là hệ thống có những cơ chế nhằm tránh việc một khoản thu nhập bị đánh thuế hai lần ở hai nước.

Các cơ chế tránh đánh thuế hai lần

Về nguyên tắc có hai loại cơ chế chính.

Loại thứ nhất cho phép loại trừ một phần thu nhập kiếm được từ lao động ở nước ngoài khỏi phần chịu thuế.

Loại thứ hai cho phép trừ đi phần thuế đã nộp cho nước khác.

Ngoài ra còn có các hiệp định thuế giữa hai nước, với nội dung riêng cho từng cặp nước.

Ba cơ chế này có điều kiện, có giới hạn, và việc áp dụng chúng không tự động — chúng phải được yêu cầu trong chính tờ khai.

Vì sao vẫn phải khai dù không phải nộp

Vì chính việc áp dụng các cơ chế trên diễn ra trong tờ khai.

Không khai thì không có chỗ nào để yêu cầu áp dụng chúng.

Nghĩa là việc bỏ qua nghĩa vụ khai không làm giảm nghĩa vụ mà thường làm tình hình phức tạp hơn.

Đây là điểm mấu chốt cần nhớ nếu chỉ nhớ một điều từ cả chuyên mục này.

Nó khác gì so với khi còn thường trú

Một phân biệt quan trọng mà nhiều người không để ý: thường trú nhân cũng đã có nghĩa vụ khai thuế.

Nhưng cơ sở của nghĩa vụ ấy khác: nó gắn với việc người đó được coi là cư trú cho mục đích thuế.

Và vì tư cách thường trú vốn gắn với lãnh thổ, việc rời đi đủ lâu sẽ làm thay đổi cả tư cách lẫn nghĩa vụ đi kèm.

Với công dân thì mối liên hệ ấy bị cắt đứt: nghĩa vụ không còn phụ thuộc vào nơi ở nữa.

Đây chính là thay đổi thật của bước nhập tịch về mặt thuế — không phải có thêm một nghĩa vụ mới, mà là một nghĩa vụ đã có nay không còn cách nào để nó tự chấm dứt theo hoàn cảnh sống, ngoài việc chấm dứt chính tư cách.

Còn một nhóm nghĩa vụ riêng về báo cáo

Ngoài tờ khai thuế, còn có những nghĩa vụ báo cáo riêng về tài sản và tài khoản ở nước ngoài.

Những nghĩa vụ này độc lập với việc có phải nộp thuế hay không.

Chúng có ngưỡng riêng, thời hạn riêng, và hệ quả riêng nếu không thực hiện.

Với người Việt còn tài khoản hoặc tài sản ở Việt Nam, đây là phần cần tìm hiểu kỹ nhất — và nó là chủ đề của một bài riêng trong chuyên mục này.

Nó theo mình đi đâu

Đi khắp nơi và không dừng lại.

Nghĩa vụ này tồn tại chừng nào tư cách công dân còn — nó chỉ chấm dứt cùng với tư cách, theo một thủ tục riêng có hệ quả riêng.

Nghĩa là với người có kế hoạch sống lâu dài ở nước khác, đây là yếu tố phải tính vào trước khi nhập tịch, không phải sau.

Toàn bộ quy định, ngưỡng, thời hạn và biểu mẫu hiện hành do cơ quan thuế Hoa Kỳ công bố — và trang này cố ý không nêu con số nào, vì chúng thay đổi và vì mỗi hoàn cảnh áp dụng khác nhau. Mọi tình huống cụ thể thuộc về chuyên gia thuế độc lập có kinh nghiệm về hồ sơ xuyên quốc gia.