Nhà đất, tài khoản, phần hùn trong việc kinh doanh của gia đình — những thứ rất bình thường ở Việt Nam có thể tạo ra nghĩa vụ mà người trong cuộc không hình dung.
Bài này nêu các tình huống thường gặp, để biết mình cần hỏi gì. Nó không thay được tư vấn cho hoàn cảnh cụ thể.
Tình huống một: tài khoản đứng tên chung
Rất phổ biến trong gia đình Việt: tài khoản đứng tên chung với cha mẹ hoặc anh chị em ở nhà.
Về nguyên tắc, nghĩa vụ báo cáo có thể phát sinh không chỉ từ quyền sở hữu mà còn từ quyền ký hoặc quyền định đoạt.
Nghĩa là một tài khoản mà mình chỉ đứng tên cho tiện việc gia đình vẫn có thể thuộc diện phải xem xét.
Đây là tình huống bị bỏ sót nhiều nhất, vì người trong cuộc không coi đó là tài sản của mình.
Tình huống hai: nhà đất ở Việt Nam
Quy định về việc người mang quốc tịch nước ngoài sở hữu nhà đất tại Việt Nam thuộc pháp luật Việt Nam, không phải pháp luật Mỹ.
Nghĩa là đây là câu hỏi phải tra ở phía Việt Nam — cơ quan đại diện Việt Nam và luật sư tại Việt Nam là đầu mối đúng.
Ở phía Mỹ, câu hỏi khác: việc nắm giữ, cho thuê hoặc bán tài sản ấy có tạo ra thu nhập hoặc nghĩa vụ báo cáo nào không.
Hai câu hỏi ấy độc lập và phải hỏi ở hai nơi khác nhau — đây là ví dụ rõ nhất cho nguyên tắc hỏi cả hai phía.
Tình huống ba: thừa kế
Khi nhận thừa kế từ người thân ở Việt Nam, có hai lớp quy định cùng áp: của Việt Nam về việc thừa kế, và của Mỹ về việc báo cáo.
Ở phía Mỹ, việc nhận một khoản từ người nước ngoài có thể phát sinh nghĩa vụ báo cáo riêng, tách khỏi câu hỏi có phải nộp thuế hay không.
Ở phía Việt Nam, quyền thừa kế và cách thực hiện phụ thuộc vào quy định về quốc tịch của người nhận.
Đây là tình huống mà việc hỏi trước — khi người thân còn sống và còn sắp xếp được — dễ hơn rất nhiều so với xử lý sau.
Tình huống bốn: phần hùn trong việc kinh doanh gia đình
Việc có phần trong một cơ sở kinh doanh ở Việt Nam có thể tạo ra những nghĩa vụ báo cáo riêng, tuỳ hình thức pháp lý của cơ sở ấy.
Và những hình thức phổ biến trong kinh doanh gia đình ở Việt Nam không phải lúc nào cũng có tương ứng rõ ràng trong hệ thống bên kia.
Nghĩa là việc xác định nó thuộc loại gì đã là một câu hỏi chuyên môn.
Đây là nhóm phức tạp nhất trong bốn tình huống và cũng là nhóm cần chuyên gia sớm nhất.
Tình huống năm: gửi tiền về cho gia đình
Việc gửi tiền về cho cha mẹ hoặc người thân là chuyện gần như gia đình Việt nào cũng làm, và nó thường không được nghĩ tới trong bối cảnh này.
Về nguyên tắc, việc cho tặng có quy định riêng, tách khỏi phần thu nhập và tách khỏi nghĩa vụ báo cáo tài sản.
Chiều ngược lại cũng vậy: việc nhận một khoản lớn từ người thân ở nước ngoài có quy định riêng của nó.
Với những khoản đều đặn ở mức thông thường, phần lớn trường hợp không phát sinh vấn đề gì.
Nhưng với những khoản lớn bất thường — bán một tài sản ở nhà rồi chuyển sang, hoặc nhận một khoản từ gia đình — đây là lúc nên hỏi trước khi chuyển, vì cách ghi nhận một giao dịch ngay từ đầu dễ hơn nhiều so với giải thích nó nhiều năm sau.
Nguyên tắc chung cho cả bốn
Liệt kê ra giấy mọi thứ mình có quyền ở Việt Nam, kể cả những thứ mình không coi là của mình.
Mang danh sách ấy tới một chuyên gia thuế có kinh nghiệm về hồ sơ xuyên quốc gia.
Và hỏi cả phía Việt Nam về những gì thuộc pháp luật Việt Nam.
Ba bước này làm một lần, và chúng cho biết mình đang ở đâu — điều đáng giá hơn nhiều so với việc tiếp tục không rõ.
Điều không đổi
Không có gì sai với việc có tài sản ở nước khác — vấn đề chỉ phát sinh từ việc không báo cáo khi thuộc diện phải báo.
Và phần lớn trường hợp, việc tuân thủ đầy đủ không dẫn tới khoản phải nộp nào.
Mọi ngưỡng, danh mục và thủ tục hiện hành do cơ quan thuế Hoa Kỳ công bố; mọi quy định về quyền tài sản tại Việt Nam do phía Việt Nam công bố.
Trang này cố ý không nêu con số nào và không gợi ý cách sắp xếp nào — mọi hoàn cảnh cụ thể thuộc về chuyên gia thuế độc lập và luật sư ở cả hai phía.
Tài khoản đứng tên chung với người nhà có phải báo không?
Có thể — nghĩa vụ báo cáo có thể phát sinh từ quyền ký hoặc quyền định đoạt, không chỉ từ quyền sở hữu.
Nhà đất ở Việt Nam thì hỏi ai?
Hai câu hỏi độc lập: quyền sở hữu thuộc pháp luật Việt Nam nên hỏi phía Việt Nam; nghĩa vụ báo cáo và thuế thì hỏi chuyên gia thuế phía Mỹ.
Nhận thừa kế từ Việt Nam thì sao?
Có hai lớp quy định cùng áp, và ở phía Mỹ việc nhận một khoản từ người nước ngoài có thể phát sinh nghĩa vụ báo cáo riêng.
Nên bắt đầu từ đâu?
Liệt kê mọi thứ mình có quyền ở Việt Nam — kể cả thứ mình không coi là của mình — rồi mang danh sách ấy tới chuyên gia thuế có kinh nghiệm xuyên quốc gia.
