Từ thường trú lên công dân, thứ thay đổi không phải số lượng quyền mà là bản chất của tư cách. Đây là điều quan trọng nhất và cũng là điều ít được nói rõ nhất.
Tư cách thường trú gắn với lãnh thổ: nó là quyền được sống ở một nơi, và nó có thể mất nếu người ta không còn coi nơi ấy là nơi cư trú chính. Tư cách công dân thì đi theo người.
Điều gì mới có ở bậc này
Trước hết là sự ổn định: tư cách công dân không mất đi vì việc sống ở nước ngoài, dù lâu tới đâu.
Rồi tới những quyền chỉ công dân mới có: tham gia bầu cử, một số vị trí việc làm, và phạm vi bảo lãnh thân nhân rộng hơn.
Và một thứ rất thực tế: hộ chiếu, cùng với quyền được bảo hộ ngoại giao khi ở nước ngoài.
Về mặt tâm lý, nhiều người nói rằng thứ thay đổi lớn nhất là không còn phải nghĩ về việc giữ tư cách nữa.
Nghĩa vụ đi kèm
Đây là phần thường bị nói tới sau, dù nó là một nửa của bức tranh.
Có những nghĩa vụ mang tính công dân: tham gia bồi thẩm đoàn khi được gọi, và với một số nhóm là đăng ký nghĩa vụ theo quy định.
Và có một nghĩa vụ đặc thù mà rất ít nước áp dụng: nghĩa vụ khai thuế gắn với quốc tịch chứ không gắn với nơi cư trú.
Nghĩa vụ ấy là hệ quả trực tiếp của việc tư cách đi theo người — và nó là chủ đề của một chuyên mục riêng trên trang này.
Tư cách này theo mình đi đâu
Đi khắp nơi, và đây chính là điểm phân biệt sâu nhất với thường trú.
Một người rời Hoa Kỳ sống ở nước khác nhiều năm vẫn là công dân, vẫn giữ hộ chiếu, vẫn có quyền quay lại bất cứ lúc nào.
Nhưng cũng vì thế, các nghĩa vụ gắn với tư cách ấy cũng đi theo — kể cả khi người đó không còn sống ở Hoa Kỳ.
Đây là sự đối xứng mà nhiều người chỉ nhận ra sau khi đã nhập tịch và sau khi đã chuyển đi nơi khác.
Điều kiện để tới bậc này
Về nguyên tắc, các điều kiện xoay quanh mấy nhóm: thời gian giữ tư cách thường trú, thời gian thật sự có mặt, khả năng tiếng Anh và hiểu biết về thể chế, cùng những yêu cầu về nhân thân.
Có những trường hợp mà thời gian yêu cầu được rút ngắn, gắn với hoàn cảnh cụ thể của người xin.
Trang này cố ý không nêu con số nào, vì các mốc ấy thuộc quy định hiện hành và việc nhớ nhầm một con số ở đây dẫn tới nộp sớm hoặc nộp muộn.
Mốc chính xác cho một hoàn cảnh cụ thể nên được tính với luật sư di trú độc lập, vì cách tính thời gian có những chi tiết không hiển nhiên.
Điều không đổi so với khi còn thường trú
Những nghĩa vụ đã có ở bậc thường trú — khai thuế hằng năm, tuân thủ pháp luật — vẫn còn nguyên.
Những gì thuộc về đời sống hằng ngày cũng không đổi: công việc, nhà cửa, bảo hiểm, trường học của con.
Và hồ sơ đã có vẫn ở đó: mọi thứ khai trong suốt hành trình vẫn nằm trong hệ thống.
Nghĩa là nhập tịch không phải một sự khởi đầu lại mà là sự chuyển loại của một tư cách đã có.
Một điều kiện ít ai nghĩ tới: hồ sơ cũ được xem lại
Khi xét một hồ sơ nhập tịch, cơ quan xem lại toàn bộ lịch sử di trú của người đó, không chỉ giai đoạn gần đây.
Về nguyên tắc, đây là dịp mà tính nhất quán giữa mọi lời khai qua nhiều năm được đối chiếu một lần.
Nghĩa là những chi tiết từ hồ sơ ban đầu, từ rất lâu trước, vẫn có thể được hỏi lại.
Với phần lớn người, đây không phải vấn đề — nó chỉ là một bước của quy trình.
Nhưng với ai có lịch sử di trú không đơn giản, đây là lý do rất cụ thể để xem lại toàn bộ hồ sơ cùng luật sư trước khi nộp — vì một vấn đề chưa được xử lý sẽ lộ ra đúng ở bước này, khi nó khó xử lý hơn nhiều.
Vì sao nên hiểu cả hai vế trước khi quyết định
Vì với phần lớn người, đây là quyết định đúng và không có gì phải cân nhắc nhiều.
Nhưng với người có tài sản hoặc thu nhập ở nhiều nước, hoặc có kế hoạch sống lâu dài ngoài Hoa Kỳ, vế nghĩa vụ có sức nặng thật cần tính trước.
Điều kiện, thủ tục và mọi con số hiện hành do Sở Di trú và Nhập tịch Hoa Kỳ công bố và có thay đổi.
Còn phần thuế thì thuộc về chuyên gia thuế độc lập — và đó là cuộc trao đổi nên có trước khi nộp hồ sơ, không phải sau khi đã tuyên thệ.
Khác biệt bản chất giữa thường trú và công dân là gì?
Thường trú gắn với lãnh thổ và có thể mất nếu không còn coi nơi đó là nơi cư trú chính; tư cách công dân thì đi theo người.
Tư cách công dân có mất khi sống ở nước ngoài không?
Không. Nó không mất đi vì việc sống ở nước ngoài, dù lâu tới đâu — nhưng các nghĩa vụ gắn với nó cũng đi theo.
Nghĩa vụ đặc thù của công dân Mỹ là gì?
Nghĩa vụ khai thuế gắn với quốc tịch chứ không gắn với nơi cư trú — điều mà rất ít nước áp dụng.
Ai nên cân nhắc kỹ trước khi nhập tịch?
Người có tài sản hoặc thu nhập ở nhiều nước, hoặc có kế hoạch sống lâu dài ngoài Hoa Kỳ — nên hỏi chuyên gia thuế độc lập trước khi nộp hồ sơ.
