Con cái sinh ra ở Mỹ có quan hệ với quốc tịch gốc rất khác cha mẹ. Đây là chủ đề mà nhiều gia đình chỉ bàn tới khi con đã lớn, lúc một số lựa chọn đã hẹp lại.
Bài này nêu những gì cha mẹ nên biết sớm, để con có được lựa chọn khi trưởng thành.
Câu hỏi về tư cách của con phía Việt Nam
Việc một đứa trẻ sinh ra ở nước ngoài của cha mẹ người Việt có quan hệ thế nào với quốc tịch Việt Nam là câu hỏi thuộc pháp luật Việt Nam.
Nó phụ thuộc vào tư cách của cha mẹ tại thời điểm sinh và vào những thủ tục mà gia đình có làm hay không.
Như mọi câu hỏi thuộc nhóm này, cơ quan đại diện Việt Nam là đầu mối chính thức.
Và như đã nói, việc hỏi khi sự kiện vừa xảy ra dễ hơn nhiều so với nhiều năm sau.
Vì sao thủ tục ghi nhận đáng làm sớm
Vì nó là việc ghi nhận một sự kiện đã xảy ra, và bằng chứng về sự kiện ấy đầy đủ nhất ngay khi nó vừa diễn ra.
Càng để lâu, việc tập hợp giấy tờ về hoàn cảnh của cha mẹ tại thời điểm đó càng khó.
Và vì đây là việc giữ một lựa chọn mở cho con chứ không phải một cam kết nào, nó ít có mặt trái.
Khi trưởng thành, chính người đó sẽ quyết định có dùng lựa chọn ấy hay không.
Thứ mà giấy tờ không giữ được
Thủ tục giữ được tư cách pháp lý, nhưng nó không giữ được quan hệ với nơi chốn.
Quan hệ ấy đến từ ngôn ngữ, từ những lần về thăm, từ việc biết mình từ đâu tới — những thứ nằm ngoài mọi thủ tục.
Với một đứa trẻ lớn lên hoàn toàn ở nơi khác, tư cách pháp lý mà nó chưa từng dùng tới sẽ không tự có ý nghĩa gì.
Nghĩa là phần khó hơn không phải phần giấy tờ, và nó cũng không làm một lần là xong.
Điều nên nói với con và nói khi nào
Nói cho con biết về tư cách của chúng ở cả hai phía, trước khi chúng trưởng thành.
Vì khi bắt đầu đi làm, có thu nhập hoặc mở tài khoản, những nghĩa vụ gắn với tư cách bắt đầu áp dụng thật.
Và vì một người trưởng thành cần biết mình đang ở tình trạng nào để tự quyết định.
Đây là một trong số ít việc trong cả trang này mà thời điểm làm quan trọng ngang nội dung.
Giữ tiếng Việt là phần khó nhất và cũng quyết định nhất
Trong tất cả những gì cha mẹ làm được, đây là phần ảnh hưởng nhiều nhất tới quan hệ thật của con với quốc tịch gốc.
Vì không có ngôn ngữ chung thì quan hệ với ông bà và họ hàng chỉ còn là những cuộc gặp im lặng.
Và vì nếu sau này con muốn về sống hoặc làm việc, ngôn ngữ là điều kiện thực tế chứ không phải chuyện tình cảm.
Như đã nói ở phần về đời sống, việc này cần một quyết định có ý thức của gia đình vì dòng chảy tự nhiên đi theo hướng ngược lại.
Điều đáng nói ở đây là nó nằm cùng một nhóm với thủ tục giấy tờ: cả hai đều là việc giữ cho một lựa chọn còn mở — chỉ khác ở chỗ giấy tờ làm một lần, còn ngôn ngữ thì làm mỗi ngày.
Khi con muốn về Việt Nam sống hoặc làm việc
Đây là tình huống ngày càng phổ biến và nó đặt lại toàn bộ các câu hỏi của chuyên mục này, nhưng cho một thế hệ khác.
Tư cách của người đó ở phía Việt Nam quyết định cách họ ở lại, làm việc và sở hữu tài sản tại đó.
Và những thủ tục mà cha mẹ đã làm hoặc không làm nhiều năm trước ảnh hưởng trực tiếp tới lựa chọn của họ lúc này.
Đây là lý do thực tế nhất để làm thủ tục sớm, ngay cả với gia đình không có ý định quay lại.
Điều không đổi
Mỗi người trưởng thành tự quyết định về tư cách của mình, và cha mẹ chỉ giữ cho lựa chọn ấy còn mở.
Và như suốt chuyên mục này: mọi câu hỏi thuộc phía Việt Nam phải được hỏi ở phía Việt Nam.
Cơ quan đại diện Việt Nam ở nước ngoài là đầu mối chính thức cho thủ tục và cho câu trả lời về tư cách.
Còn phần nghĩa vụ phía Mỹ khi con bắt đầu có thu nhập thì thuộc về chuyên gia thuế độc lập, như đã nói ở chuyên mục trước.
Con sinh ở Mỹ có quan hệ gì với quốc tịch Việt Nam?
Đó là câu hỏi thuộc pháp luật Việt Nam, phụ thuộc vào tư cách của cha mẹ tại thời điểm sinh và vào thủ tục gia đình có làm hay không.
Vì sao nên làm thủ tục sớm?
Vì bằng chứng về sự kiện đầy đủ nhất ngay khi nó vừa xảy ra, và vì đây là việc giữ một lựa chọn mở cho con chứ không phải một cam kết.
Giấy tờ có giữ được quan hệ với quê hương không?
Không. Nó giữ tư cách pháp lý; quan hệ với nơi chốn đến từ ngôn ngữ, những lần về thăm và việc biết mình từ đâu tới.
Khi nào nên nói với con về tư cách của chúng?
Trước khi trưởng thành — vì khi bắt đầu đi làm hoặc có tài khoản, những nghĩa vụ gắn với tư cách bắt đầu áp dụng thật.
