Về sống ở Việt Nam một phần thời gian: mô hình hai nơi

Nhiều người sau khi đã ổn định chọn sống một phần thời gian ở mỗi nơi. Mô hình ấy khả thi, và với người đã là công dân thì tư cách không còn là trở ngại.

Nhưng nó chạm tới nhiều hệ thống cùng lúc, nên nó cần được lập kế hoạch thay vì để tự diễn ra.

Vì sao tư cách không còn là trở ngại

Với công dân, không có quy định nào về việc phải có mặt bao nhiêu để giữ tư cách.

Quyền quay lại là vô điều kiện và không phụ thuộc vào độ dài những khoảng vắng mặt.

Đây chính là khác biệt lớn nhất so với giai đoạn thường trú, nơi mô hình này rất rủi ro.

Nghĩa là với người có ý định sống hai nơi lâu dài, đây là một trong những lý do rõ nhất để nhập tịch.

Còn phía Việt Nam thì có quy định riêng về việc ở lại, và nó phụ thuộc vào tư cách của người đó ở phía ấy.

Bốn hệ thống cần tính tới

Y tế: phạm vi bảo hiểm khi ở nước ngoài, và việc theo dõi sức khoẻ định kỳ diễn ra ở đâu.

Thuế: nghĩa vụ khai vẫn chạy, và với mô hình hai nơi thì có thể phát sinh câu hỏi về nơi cư trú cho mục đích thuế ở cả hai phía.

An sinh: một số quyền lợi có quy định riêng về việc nhận khi ở nước ngoài.

Và giấy tờ, tài sản ở cả hai nơi cùng với việc quản lý chúng từ xa trong nửa năm.

Điểm hay bị bỏ sót nhất

Là y tế, và cụ thể hơn là việc theo dõi bệnh mạn tính.

Vì hai hệ thống y tế không chia sẻ hồ sơ, việc điều trị bị chia đôi giữa hai nơi mà không bên nào thấy toàn cảnh.

Với người khoẻ mạnh thì đây không phải vấn đề; với người có bệnh cần theo dõi liên tục thì nó là vấn đề thật.

Cách xử lý thực tế là giữ một hồ sơ y tế của chính mình, mang theo và cập nhật ở cả hai nơi.

Chỗ ở và tài sản khi sống hai nơi

Mô hình hai nơi đặt ra một câu hỏi rất thực tế: giữ chỗ ở ở cả hai đầu hay không.

Giữ cả hai thì chi phí cố định nhân đôi, nhưng nó giữ được sự linh hoạt và giữ cho những ràng buộc ở mỗi nơi còn nguyên.

Bỏ một đầu thì nhẹ hơn nhiều về chi phí, nhưng nó biến mô hình hai nơi thành việc chuyển hẳn kèm những chuyến thăm dài.

Về nguyên tắc, đây là hai mô hình khác nhau chứ không phải hai mức độ của cùng một mô hình — và chúng có hệ quả khác nhau về thuế, về bảo hiểm và về những gì gắn với nơi cư trú.

Nghĩa là quyết định này nên được đưa ra một cách có ý thức và nên hỏi trước về hệ quả, thay vì để nó hình thành dần qua việc mỗi năm ở lâu hơn một chút.

Về hưu ở Việt Nam

Đây là biến thể phổ biến nhất của mô hình này, và nó có vài đặc thù.

Các quyền lợi hưu trí có quy định riêng về việc nhận khi ở nước ngoài, và chúng khác nhau tuỳ loại.

Y tế thì cần tính kỹ hơn cả, vì nhu cầu tăng theo tuổi đúng vào lúc bảo hiểm phủ ít nhất.

Và những việc thuộc phía Việt Nam — chỗ ở, tài sản, tư cách để ở lại dài — đều cần hỏi cơ quan đại diện Việt Nam trước khi quyết định.

Mặt ít được nói của mô hình hai nơi

Về mặt xã hội, sống hai nơi có một cái giá mà ít ai nói trước.

Ở mỗi nơi, mình vắng mặt nửa thời gian — nghĩa là ở cả hai chỗ, mình đều ở ngoài những gì diễn ra thường ngày.

Các mối quan hệ cần sự có mặt đều đặn để duy trì, và điều đó khó với người chỉ có mặt theo mùa.

Với người về hưu, đây là yếu tố đáng cân ngang với chi phí và y tế, vì mạng lưới xã hội ảnh hưởng trực tiếp tới sức khoẻ ở tuổi ấy.

Không phải để khuyên chống lại mô hình này — rất nhiều người sống như vậy và thấy hợp — mà để nó được chọn với hiểu biết đầy đủ, thay vì chỉ dựa trên phép tính về chi phí và thời tiết.

Điều nên làm trước khi chuyển sang mô hình này

Một buổi với chuyên gia thuế về nơi cư trú cho mục đích thuế và về nghĩa vụ ở cả hai phía.

Một lần hỏi chính chương trình bảo hiểm và chương trình an sinh của mình về phạm vi khi ở nước ngoài.

Một lần hỏi cơ quan đại diện Việt Nam về tư cách và về việc ở lại dài.

Ba việc này làm trước một lần, và chúng cho biết mô hình ấy có khả thi với hoàn cảnh của mình không — trước khi bán nhà hay đưa ra quyết định khó đảo ngược nào.