Hộ chiếu là giấy tờ chứng minh tư cách công dân ở bất cứ đâu trên thế giới. Nó là hệ quả trực tiếp của đặc điểm trung tâm mà trang này nói tới: tư cách công dân đi theo người.
Nhìn theo cách ấy, hộ chiếu không phải phần thưởng cuối hành trình mà là công cụ làm việc của một tư cách mới.
Nó chứng minh điều gì
Trước hết là quốc tịch — và đây là điều nó làm mà giấy tờ nội địa không làm được ở nước ngoài.
Rồi tới quyền quay lại lãnh thổ, thứ mà công dân có vô điều kiện.
Và quyền được bảo hộ ngoại giao khi ở nước ngoài, thông qua cơ quan đại diện.
Ba điều này cùng nhau tạo nên giá trị thực tế của hộ chiếu, độc lập với chuyện nó đi được bao nhiêu nước.
Xin hộ chiếu lần đầu
Về nguyên tắc, hồ sơ được nộp tại những nơi được chỉ định, và nó cần giấy tờ chứng minh quốc tịch cùng nhân thân.
Với người vừa nhập tịch, giấy chứng nhận nhập tịch chính là giấy tờ chứng minh quốc tịch.
Điểm thực tế quan trọng: bản gốc thường phải nộp kèm và sẽ được trả lại sau, nên cần tính tới khoảng thời gian không có nó trong tay.
Với người có kế hoạch đi lại gấp, có những cơ chế xử lý nhanh hơn theo quy định — đây là điều nên hỏi ngay khi nộp.
Hai loại giấy tờ, một tư cách
Ngoài hộ chiếu thông thường, còn có một dạng thẻ dùng cho một số mục đích đi lại nhất định.
Cả hai chứng minh cùng một tư cách, nhưng phạm vi sử dụng khác nhau.
Nhiều người làm cả hai, vì thẻ tiện mang theo trong sinh hoạt hằng ngày hơn.
Phạm vi sử dụng cụ thể của từng loại do Bộ Ngoại giao Hoa Kỳ quy định và công bố.
Hộ chiếu cho trẻ em trong nhà
Một tình huống rất phổ biến trong gia đình Việt: cha mẹ nhập tịch khi con còn nhỏ.
Về nguyên tắc, có những cơ chế mà trẻ em dưới một độ tuổi nhất định có được tư cách công dân theo cha mẹ, khi hội đủ các điều kiện quy định.
Trong trường hợp ấy, đứa trẻ không phải đi qua quy trình nhập tịch riêng, nhưng vẫn cần giấy tờ chứng minh tư cách của mình.
Hộ chiếu thường là cách thực tế nhất để có giấy tờ ấy, và với một số gia đình đó là giấy tờ chứng minh quốc tịch duy nhất mà đứa trẻ có.
Các điều kiện cụ thể về độ tuổi và hoàn cảnh khá chi tiết và có ngoại lệ, nên đây là chỗ nên hỏi luật sư di trú độc lập thay vì giả định rằng con cái tự động có tư cách theo cha mẹ.
Nghĩa vụ đi kèm hộ chiếu
Đây là phần ít được nói tới: cầm hộ chiếu của một nước cũng là mang theo tư cách của nước ấy khi đi bất cứ đâu.
Nghĩa là ở nước khác, người đó được đối xử như công dân của nước cấp hộ chiếu, với mọi hệ quả của điều đó.
Với người còn giữ quốc tịch gốc, điều này tạo ra những tình huống cần biết trước — và đó là chủ đề của một chuyên mục riêng trên trang này.
Và có quy định về việc công dân phải dùng hộ chiếu nào khi ra vào lãnh thổ, điều cũng sẽ được nói tới sau.
Nó theo mình đi đâu
Đi khắp nơi — và không chỉ về mặt vật lý.
Tư cách mà hộ chiếu chứng minh không mất đi khi ở nước ngoài lâu, khác hẳn thẻ thường trú trước đó.
Nhưng cũng vì thế, các nghĩa vụ gắn với tư cách ấy cũng không dừng lại ở biên giới.
Đây là sự đối xứng xuyên suốt cả trang này, và nó hiện ra rõ nhất ở chuyên mục về nghĩa vụ thuế.
Điều không đổi
Hộ chiếu có thời hạn và phải gia hạn theo chu kỳ, dù tư cách thì không có thời hạn.
Đây lại là phân biệt giữa tư cách và giấy tờ chứng minh tư cách — cùng một phân biệt đã nói ở phần thường trú.
Và việc mất hộ chiếu cần được báo theo quy định, vì nó là giấy tờ có giá trị chứng minh quốc tịch.
Thủ tục xin, gia hạn, báo mất và các quy định hiện hành đều do Bộ Ngoại giao Hoa Kỳ công bố công khai — đó là nguồn duy nhất cho mọi con số và mẫu giấy tờ.
Hộ chiếu chứng minh những gì?
Quốc tịch, quyền quay lại lãnh thổ vô điều kiện, và quyền được bảo hộ ngoại giao khi ở nước ngoài.
Xin hộ chiếu lần đầu cần giấy gì?
Giấy tờ chứng minh quốc tịch — với người vừa nhập tịch thì đó là giấy chứng nhận nhập tịch — cùng giấy tờ nhân thân.
Có mấy loại giấy tờ chứng minh tư cách khi đi lại?
Ngoài hộ chiếu thông thường còn có một dạng thẻ dùng cho một số mục đích đi lại nhất định; cả hai chứng minh cùng một tư cách nhưng phạm vi khác nhau.
Hộ chiếu có phải gia hạn không?
Có. Hộ chiếu có thời hạn và phải gia hạn theo chu kỳ, dù bản thân tư cách công dân thì không có thời hạn.
